Openheid over psychische problemen in de werkomgeving

Dr. Kim Janssens

In september 2022 heeft dr. Kim Janssens tijdens een openbare zitting haar proefschrift ‘Decisions on disclosure of mental illness in the workplace’ succesvol verdedigt in de aula van Tilburg University.

Uit haar promotieonderzoek blijkt dat de meerderheid van leidinggevenden (64%) terughoudend is om mensen met huidige psychische kwetsbaarheid aan te nemen. Een derde is zelfs terughoudend om mensen aan te nemen die in het verleden kampten met psychische kwetsbaarheid. Wanneer we kijken naar de verwachtingen die werknemers ten aanzien van openheid over psychische kwetsbaarheid in de werkomgeving hebben, dan zien we in een studie van 1200 Nederlandse werkenden met én zonder psychische kwetsbaarheid, dat 68% van hen verwacht dat openheid negatieve gevolgen heeft voor de loopbaan.



Deze studies naar leidinggevenden en werkenden laten de aanwezigheid van stigma, en zelfstigma, duidelijk zien. Dit geeft een spanningsveld, want we zien ook dat driekwart van de Nederlandse werkenden open is, of open wil zijn, over zijn of haar psychische aandoening op het werk.

Bekijk hier de publiekspresentatie.

Stigma rondom psychische kwetsbaarheid in de werkomgeving is aanwezig en vormt een belemmering voor de duurzame inzetbaarheid van mensen met psychische kwetsbaarheid. Dit is problematisch, gezien de krapte op de arbeidsmarkt en het feit dat de meeste mensen met psychische kwetsbaarheid willen én kunnen werken. Daar moet dus zeker iets aan gebeuren!
Dr. Kim Janssens

Een prachtig praktijkproduct dat hieruit voort is gekomen is een film die in gaat op persoonlijke ervaringen met stigma en discriminatie van mensen die psychische problemen hebben, of hebben gehad. In deze film delen vijf ervaringsdeskundigen hun verhaal.

Externe video:

Hoopvolle interventie

Er is ook hoopvol nieuws: een relatief eenvoudige en betaalbare interventie kan al leiden tot sterk verbeterde arbeidskansen én een grotere kans op een duurzame arbeidsrelatie. Deze interventie bestond uit de Nederlandse versie van de CORAL beslishulp (CORAL.NL), een beslishulp die mensen kan ondersteunen bij vragen rondom openheid in de werkomgeving, in combinatie met een stigma bewustwordingstraining voor reïntegratieprofessionals en was erop gericht op mensen te behoeden voor de negatieve effecten van stigmatisering.

De interventie is gericht op bewustwording van het stigma. Het kan worden ingezet bij het maken van een overweging om wel of niet open te zijn, op welke manier en op welk moment. Hiervoor zijn 153 werkzoekenden met (eerdere) psychische problemen gedurende 12 maanden gevolgd. Uit dit experiment bleek dat bij gebruik van de interventie de kans op het vinden van twee keer zo groot was. In plaats van een kwart vond maar liefst de helft van de deelnemers werk (51% vs 26%). Na 12 maanden had de helft van de experimentele groep betaald werk behouden, in vergelijking met een vierde deel van de controlegroep (49% vs 23%).

Veelbelovende resultaten

Dit is de eerste studie die bewijs levert dat stigmatisering de duurzame inzetbaarheid van mensen met een psychische kwetsbaarheid negatief beïnvloedt. De terughoudendheid van leidinggevenden om mensen met psychische kwetsbaarheid aan te nemen illustreert het belang voor mensen met psychische kwetsbaarheid om weloverwogen beslissingen te nemen over het wel of niet open zijn over psychische kwetsbaarheid in de werkcontext.

Het is veelbelovend dat een relatief eenvoudige en betaalbare interventie, die breed kan worden ingezet bij de arbeidsreïntegratie van mensen met psychische kwetsbaarheid, invloed heeft op de arbeidskansen van werkzoekenden. Als onze resultaten in vervolgstudies bevestigd worden, kan dit betekenen dat twee keer zoveel werkzoekenden met psychische kwetsbaarheid betaald werk kunnen vinden én behouden met behulp van de stigma bewustwordingsinterventie. Dit zou mensen in kwetsbare posities enorm ten goede komen, onder meer op het gebied van gezondheid en welzijn, maar ook de samenleving als geheel.

Werkbezoek ministers over belang van werk voor mensen met psychische kwetsbaarheid

Op maandag 23 januari brachten minister Carola Schouten (Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen) en minister Conny Helder (Langdurige Zorg en Sport) een werkbezoek aan ggz-instelling Reakt. Tijdens het werkbezoek werd uitgebreid gesproken over het belang van goede ondersteuning bij het naar werk gaan van mensen met een psychische kwetsbaarheid. Zowel werknemers als werkgevers kregen de ruimte om hun ervaringen te delen. Dr. Kim Janssens gaf wetenschappelijke onderbouwing over het belang van werk voor mensen met een psychische kwetsbaarheid.

ruud

Het promotieonderzoek van dr. Kim Janssens is gefinancierd door ZonMW. Het begeleidingsteam bestaat uit prof. Evelien Brouwers, dr. Margot Joosen en prof. Jaap van Weeghel en is uitgevoerd binnen de AWAG van Tranzo/TiU. In samenwerking met Diamant-groep, Sagènn, Ergon Participatiebedrijf en diverse gemeenten (Tilburg, Vught, 's-Hertogenbosch, Eindhoven en Best).

Logo Zonmw

Terugblik symposium 'Vertel ik het wel of niet? Solliciteren en het openheidsdilemma'

Voorafgaand aan de verdediging organiseerde de Academische Werkplaats Arbeid en Gezondheid een symposium voor professionals uit de re-integratiepraktijk. Tijdens dit symposium werden de eerste resultaten gepresenteerd van het onderzoek van dr. Kim Janssens naar een stigma bewustwordingsinterventie, bestaande uit de Nederlandse beslishulp CORAL.NL en een stigma bewustwordingstraining voor re-integratieprofessionals.



Daarnaast waren er verschillende sprekers op het gebied van praktijk, wetenschap en beleid. Twee ervaringsdeskundigen hebben ons meegenomen in hun persoonlijke ervaringen rondom het openheidsdilemma op het werk. Ook zijn we in gesprek gegaan met twee re-integratieprofessionals over hun ervaringen in het begeleiden van werkzoekenden met psychische problemen. Vanuit de wetenschap en beleid waren er lezingen van Guus van Weelden (Raad van Bestuur UWV), onderzoekers van het Trimbos-instituut en prof. dr. Katrina Scior (Clinical Psychology and Stigma Studies) verbonden aan University College Londen (UCL).

jaap samenspraak

Zowel het symposium als de promotie zijn druk bezocht en hebben veel positieve reacties opgeleverd. Daarnaast was er ook veel media-aandacht voor dit onderwerp. Hieronder delen we graag een aantal artikelen/interviews die in 2022 zijn verschenen: